Alan İhlali Tespiti: Kısıtlı Bölgeleri 7/24 İzleyen Sanal Çit

Alan ihlali tespiti ile pres, robot hücresi ve tehlikeli bölgelere yetkisiz girişler anında algılanır. Sanal çit teknolojisinin çalışma prensibi.

Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi

Alan ihlali tespiti, kamera görüntüsü üzerine çizilen poligonlarla girişi yasak bölgeleri tanımlar ve bölgeye giren kişi ya da aracı görüntüden algılar. Karar üç koşula dayanır: kişinin tespiti, bölgeyle kesişim ve minimum kalış süresi. Kural giriş yasağı, kalma süresi veya azami kişi sayısı olabilir; makine durumuna bağlanarak yalnızca risk varken devreye girer.

Pres hattı, robot hücresi, trafo odası: her sahada girilmemesi gereken bölgeler vardır. Fiziksel bariyer her yere kurulamaz, kurulan da atlanabilir; tabelalar ve zemin çizgileri kuralı anlatır ama uyulup uyulmadığını ölçmez. Alan ihlali tespiti, kamera görüntüsü üzerinde piksel hassasiyetinde sanal çitler tanımlar; bölgeye giren kişi ya da araç saniyeler içinde tespit edilir. Sahanın yazılı olmayan kuralları böylece yazılıma taşınır: buraya kimse giremez, burada en fazla iki kişi, burada en fazla beş dakika.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izleme sorumluluğu da yükler. Saha turu bir örneklemdir; denetçinin bulunmadığı anda yaşanan ihlal kayda geçmez. Kamera ise kuralı her vardiyada aynı biçimde uygular ve her ihlali bölge, saat ve görüntüyle kaydeder.

Kural motoru ne değerlendirir?

İhlal kararı üç koşulun birleşimidir: kişinin tespiti, tanımlı bölgeyle mekânsal kesişim ve minimum kalış süresi. Nesne tespit modeli karedeki her kişiyi, gerekiyorsa aracı bulur; takip algoritması onları kareler arasında izler. Tek kare alarm üretmez; bölgeden hızla geçen gölge ya da zemindeki yansıma alarm üretmez. Bölgeler vardiyaya göre programlanabilir — bakım penceresinde yetkili ekip için kural askıya alınır.

Kesişimde esas alınan nokta kişinin ayak temas noktasıdır. Nedeni perspektiftir: kameraya yakın duran birinin başı ve omzu görüntüde bölgenin üzerine taşabilir, oysa kişi fiziksel olarak dışarıdadır. Kadrajda görünmek ya da kolunu bölgenin üzerinden uzatmak ihlal sayılmaz; kişinin gerçekten o zemine basması gerekir. Bu ayrıntı, kamera açısından kaynaklanan yanlış alarmların önemli bir kısmını baştan eler. Aynı nedenle kameranın bölgenin zeminini görmesi gerekir; çapraz açı idealdir.

Üç kural tipi: giriş, süre, sayı

Her poligon kendi kuralını taşır ve tanımlanabilecek poligon sayısında sınır yoktur.

Bunlara zaman aralığı eklenebilir: mesai dışında bütün saha girişi yasak bölgeye dönüşebilir, gündüz yalnız kalma süresi denetlenebilir. Bölge kuralı KKD takibi ile de birleştirilebilir; girişe izin verilen alanda baretsiz giriş ayrıca ihlal sayılır.

Kuralı makine durumuna bağlamak

Statik bir yasak bölge üretimle çatışır: pres çevresine kalıp değişimi için, robot hücresine program düzeltme ve temizlik için girilmesi gerekir. Kural bunu bilmiyorsa planlı her müdahale alarm üretir. Bu yüzden PLC sinyali, bir IoT girişi ya da görüntüden okunan makine durumu ile kural aktif veya pasif edilir: kapak açıkken bölge kırmızı, kapalıyken yeşildir. Çözüm sayfasındaki örnek panoda pres çevresindeki ihlallerin %70'i kalıp değişimi sırasında oluşuyor; kural makine durumuna bağlandığında gereksiz alarm ortadan kalkıyor.

Makine durumu iki yoldan okunur. Birincisi doğrudan PLC ya da IoT sinyalidir: kapak sensörü, çalışma rölesi veya emniyet kapısı durumu sisteme bir giriş olarak bağlanır. PLC'ye erişim yoksa ikinci yol görüntünün kendisidir; makinenin hareket imzası ya da gösterge lambası kameradan okunur. Sinyal bağlantısı mümkün olduğunda genellikle o tercih edilir, çünkü makinenin gerçek durumunu gecikmesiz verir. Sensör ve kamera verisini birlikte kullanmanın mimarisini IoT ve görüntü entegrasyonu yazısında anlattık.

Uygulama örnekleri

F11 pres sahasında operatörün kısıtlı alana girişi %93 doğrulukla tespit edilip hat amirine bildiriliyor. Aynı altyapı perimetre güvenliğinde, mesai dışı saha girişlerinde ve tehlikeli madde depolarında kullanılıyor.

Sahada sık karşılaşılan diğer senaryolar: enerji tesislerinde pano ve trafo önüne yetkisiz giriş, depolarda kaçış yolunun malzemeyle kapatılması, inşaat ve tersanede vinç çalışma alanında yük altına giriş. Kaçış yolu senaryosunda tespit edilen şey kişi değil bölgede bırakılan malzemedir; kural aynı poligon mantığıyla, bu kez nesne için kurulur.

Alan ihlali, perimetre ve emniyet ekipmanı

Alan ihlali tespiti tesis içindeki kısıtlı bölgeler içindir. Çevre ve perimetre güvenliği ise dış sınıra odaklanır; asıl sorun tespit değil yanlış alarmdır. Rüzgârda sallanan dal ya da gece geçen hayvan için sürekli uyarılan ekip kısa sürede uyarıları kapatır; bu yüzden insan, araç ve hayvan ayrımı ile geçiş yönü şartı kurala eklenir. Işık perdesi, emniyet kilitli kapı ve alan tarayıcı gibi ekipmanlar ise tehlikeli hareketi durdurmak üzere tasarlanmış emniyet fonksiyonlarıdır; kamera bunların yerine geçmez, üstüne izleme, kayıt ve davranış verisi ekler. Kartlı geçiş kapıdan kimin geçtiğini doğrular, alan içinde kimin ne kadar kaldığını görmez.

İhlal sayısı değil, ihlalin nedeni

Aynı bölgede tekrarlayan ihlal, çoğu zaman kural ihlali değil bir tasarım hatasıdır: geçiş yolu oradan geçiyordur. Olayların süre ve sıklık dağılımı, hangi bölgede kuralın yeniden çizilmesi, hangisinde fiziki bariyer gerektiğini ayırt etmeyi sağlar. Çözüm sayfasındaki örnek panoda günlük ortalama ihlal 6 haftada %48 azalır; eşik kalibrasyonu tamamlandıktan sonra kalan olaylar gerçek risk taşıyan girişlerdir. İlk haftalardaki yüksek sayı çoğunlukla kural çizimindeki toleranssızlıktan gelir, sahadaki davranıştan değil.

Bu analiz pilotun en değerli çıktısıdır. Robot hücresine girişlerin büyük kısmı malzeme beslemesi sırasında oluyorsa çözüm alarm eşiğini düşürmek değil besleme noktasını hücrenin dışına almak olabilir. Nadir ama uzun süren girişler bakım prosedürünün sahada uygulanmadığına işaret eder. Rapor, İSG ekibinin risk değerlendirmesine doğrudan girdi olur ve alınan önlemin etkisi sonraki haftaların verisinde ölçülür.

Uyarı, kanıt ve entegrasyon

İhlal olduğunda uyarı alarm rölesi, saha paneli veya hat amirinin telefonuna gider; SCADA/PLC ile entegrasyon kurulduğunda makineyi durdurma gibi bir aksiyon da tetiklenebilir. Böyle bir fonksiyon tasarlanacaksa makine emniyet sisteminin yerine değil, onun yanında düşünülmelidir. Her olay için 10 sn öncesi görüntü kaydı tutulur; amir, girişin nasıl gerçekleştiğini klipten görür. Olaylar REST API ve MQTT üzerinden yayınlandığı için mevcut MES, ERP, VMS ve alarm altyapısına bağlanır.

Kamera ve kurulum

Sanal çitin doğruluğu çoğunlukla kamera konumuna bağlıdır. Bölgenin zeminini görmeyen, makine gövdesinin arkasında kalan ya da çok dik açıyla bakan kamera ayak temas noktasını güvenilir biçimde veremez. Sürekli dönen PTZ kamera da uygun değildir; poligon görüntüye sabitlenir, kamera döndüğünde bölge başka bir zemine denk gelir. Keşifte her bölge için mevcut kameranın uygunluğunu raporluyoruz; açı ve yükseklik seçimine dair notları kamera yerleşim rehberi yazısında topladık.

Uygun kamerada poligon çizimi ve kural tanımı kamera başına bir saatten kısa sürer. Hazır çözümün kurulumu tipik olarak bir hafta içinde tamamlanır, ardından 30 günlük pilot gelir; eşikler bu sürede sahanızda kalibre edilir. Varsayılan kurulumda görüntü tesis içindeki sunucuda işlenir, yüz tanıma kullanılmaz; sistem kimin girdiğini değil, bir kişinin girdiğini bilir.

Sık yapılan hatalar

• Poligonu fiziksel sınıra göre değil, görüntüde göze doğru gelen yere göre çizmek; bölge zemin çizgisi veya risk değerlendirmesindeki tehlike mesafesi esas alınarak çizilmelidir.
• Kalma süresini tanımlamadan tüm bölgeleri ilk günden açmak; kalibre edilmemiş eşikler sistemi kısa sürede sessize aldırır. Ayrıntısı yanlış alarmı azaltma yazısında.
• Kamera kaymasını izlememek; bakımda itilen kamerada poligon artık aynı zemine denk gelmez, kurulumdaki referans görüntüyle periyodik karşılaştırma gerekir.
• Gece görüntüsünü test etmemek; kızılötesi moda geçen kamerada kontrast değişir.

Sistemi kişiyi cezalandırma aracı olarak konumlandırmak da hem çalışan kabulünü hem veri koruma uyumunu zorlaştırır. Yetkili ve yetkisiz ayrımı kimlikle değil koşullarla yapılır: saat aralığı, bakım modu ve makine durumu. Aydınlatma ve saklama adımları için KVKK uyumlu görüntü işleme yazımıza, başarı kriterini kurmak için doğru pilot tasarımı yazısına bakabilirsiniz.

Nereden başlanmalı?

En doğru başlangıç, riskin en yüksek olduğu bir ya da birkaç bölgeyle dar kapsamlı bir pilottur; pres hattının emniyet bölgesi, bir robot hücresi ya da elektrik panosu önü tipik adaylardır. Pilottan önce kabul edilebilir doğruluk ve vardiya başına kabul edilebilir yanlış alarm düzeyi yazılı olarak belirlenir; pilotun ilk iki haftası mevcut durumu ölçmeye, sonrası müdahaleye ayrılır. Makine durumuna bağlanacak bölgelerde PLC sinyalinin nereden alınacağı da bu aşamada otomasyon ekibiyle netleşir. CX Teknoloji kamera uygunluk değerlendirmesini kurulum öncesinde ücretsiz yapar.

Sık sorulan sorular

Alan ihlali tespiti mevcut kameralarımızla çalışır mı?

Bölgenin zeminini gören sabit bir kamera varsa çoğunlukla evet; çapraz açı idealdir, sürekli dönen PTZ kamera uygun değildir. Kurulum öncesi kamera envanterinizi ücretsiz değerlendiriyor, hangi bölgenin mevcut kamerayla izlenebileceğini ve nerede ek kamera ya da yön değişikliği gerektiğini raporluyoruz. Uygun kamerada poligon çizimi ve kural tanımı kamera başına bir saatten kısa sürer.

Bakım sırasında yetkili ekip bölgeye girince alarm çalar mı?

Çalması gerekmez. Kurallar vardiyaya ve zaman aralığına göre programlanabilir; bakım penceresinde yetkili ekip için kural askıya alınır. Kural ayrıca PLC sinyali veya makine durumuna bağlanabilir: makine duruyorsa ya da kapak kapalıysa bölge pasif kalır. Böylece yalnızca risk varken yapılan girişler olaya dönüşür.

Doğruluk ne kadar, yanlış alarmlar nasıl ayıklanır?

Çözüm sayfasında ölçülen bölge ihlali doğruluğu %93'tür. Hızla geçen gölge ve yansıma, minimum kalış süresi koşuluyla elenir; kadrajda görünmek değil, ayak temas noktasının bölgeye girmesi esas alınır. Eşikler 30 günlük pilot süresince sizin sahanızda kalibre edilir; kalibrasyondan sonra kalan olaylar gerçek risk taşıyan girişlerdir.

Kamera ile alan ihlali tespiti ışık perdesinin yerine geçer mi?

Hayır. Işık perdesi, emniyet kilitli kapı ve alan tarayıcı tehlikeli hareketi durdurmak için tasarlanmış makine emniyet fonksiyonlarıdır. Kamera tabanlı tespit bunların üzerine sürekli izleme, olay kaydı ve bölge bazında ihlal verisi ekler; emniyet ekipmanı olmayan pano önü, kaçış yolu veya kimyasal dolum alanı gibi yerlerde izleme ve kayıt katmanı olarak kullanılır.

Sistem PLC veya SCADA ile konuşabilir mi?

Evet. Kural PLC ya da IoT sinyaliyle aktif veya pasif edilebilir; ihlal çıkışı alarm rölesi, panel veya REST API üzerinden verilir. Olaylar MQTT ile de yayınlandığı için MES, ERP ve VMS'e bağlanır. Makineyi durduran bir senaryo kurulacaksa bu, mevcut makine emniyet sistemini tamamlayan bir katman olarak tasarlanmalıdır.

Çalışanlar kimlikleriyle mi kaydediliyor?

Hayır. Yüz tanıma kullanılmaz; sistem bölgeye bir kişinin girdiğini tespit eder, kim olduğunu bilmez. Varsayılan kurulumda görüntü tesis içindeki sunucuda işlenir, ham video buluta gönderilmez (istenirse işleme bulutta da yapılabilir) ve olay klipleri tanımlı saklama süresi sonunda otomatik silinir. KVKK yükümlülükleri veri sorumlusunda kalır; bu genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir.