Şantiye Güvenliği Analitiği: Değişen Sahada Sabit Denetim
İnşaat şantiyesinde görüntü analitiği: baret ve yelek kontrolü, emniyet kemeri için özel model, yüksekte çalışma, vinç altı bölge ve ilerleme takibi.
Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi
Şantiye güvenliği analitiği, şantiye kameralarından gelen görüntüyü yapay zekâyla işleyip baret ve yelek eksikliğini, yüksekte çalışma noktalarındaki riskli durumları, vinç yükü altına girişi ve iskele erişim ihlallerini anlık tespit eden sistemdir. Değişen saha düzenine uymak için bölge tanımları haftalık güncellenir; aynı kameralar ilerleme takibi ve hakediş belgelemesi için de kullanılır.
Şantiye, analitik açısından en zor sahadır: düzen her hafta değişir, kamera açıları eskir, hava koşulu görüntüyü bozar. Yine de en çok ihtiyaç duyan saha da burasıdır — ölümlü iş kazalarının önemli bölümü inşaatta yaşanır.
Öncelikli kurallar
Baret ve yelek (KKD takibi) ile emniyet kemeri (projeye özel model) kontrolü, yüksekte çalışmada korkuluk denetimi, vinç yükü altında personel tespiti, iskele erişim kontrolü. Bu dört kural, ağır kaza senaryolarının büyük kısmını kapsar.
Bu kuralların hepsi aynı olgunlukta değildir. Baret ve yelek hazır KKD sınıflarıdır: model kişiyi bulur, üzerindeki donanımı sınıflandırır ve bölgeye göre zorunluluk kuralını uygular. Emniyet kemeri ve korkuluk ise şantiyeye özgü sınıflardır; sahadan toplanan görüntüyle projeye özel model olarak eğitilir, doğrulukları pilotta ölçülür. Projeye özel modellerde tipik devreye alma süresi 12–14 haftadır. Vinç yükü altı ve iskele erişimi alan ve bölge ihlali kuralıyla kurulur: kamera görüntüsüne poligon çizilir, kişinin ayak temas noktası bölgeye girdiğinde olay üretilir.
İskele erişimi ve malzeme düşmesi
İskele erişiminde kural basittir: iskeleye yalnız belirlenmiş merdiven ve giriş noktasından çıkılır, kurulumu tamamlanmamış ya da kullanıma kapatılmış iskele bölümüne girilmez. Kamera giriş noktasını ve kapalı bölümü bölge olarak tanımlar; bu bölümlere giriş olay üretir. Üst katta çalışma varken alttaki geçiş yolu da ayrı bir bölgedir: yukarıdan malzeme düşme riski olan alanda, çalışma süresince yaya geçişi kısıtlanır. Bu kurallar da şantiye ilerledikçe yeniden çizilir; bölge tanımının şantiye şefinin haftalık planıyla birlikte güncellenmesi, sistemin sahayla uyumlu kalmasının tek yoludur.
Vinç altı bölge: kural makine durumuna bağlanır
Vinç yükü altındaki alan sabit bir yasak bölge değildir; yük havadayken tehlikelidir, kanca boşken değildir. Bu yüzden bölge kuralı makine durumuna bağlanabilir: vinçten alınan IoT sinyali ya da görüntüden anlaşılan yük durumu kuralı aktif veya pasif eder. Böylece gün boyu çalan ve kimsenin ciddiye almadığı bir alarm yerine yalnız gerçek risk anında üretilen bir uyarı elde edilir. Uyarı sahadaki siren ya da ışıklı ikazla çalışana, görüntülü olay kaydı olarak da şantiye şefine ve İSG uzmanına gider. Kule vinç ile mobil vinç arasında da fark vardır: kule vinçte kurulum sabittir ama yük güzergâhı gün içinde değişir, mobil vinçte ise bölgenin kendisi her kurulumda yeniden çizilir.
Yüksekte çalışma ve tek başına kalan personel
Düşme riskinde iki ayrı iş vardır: düşmeyi önlemek ve düşmeyi fark etmek. Önleme tarafında korkuluğu sökülmüş kat kenarı ya da açık bırakılmış döşeme boşluğu bölge kuralıyla izlenir; o bölgeye koruma olmadan girilmesi olay üretir. Fark etme tarafında düşme ve acil durum algılama devreye girer: ani yükseklik kaybı ve ardından gelen hareketsizlik birlikte değerlendirilir, oturma, eğilme ve çömelme ayrıştırılır. Mesai sonrası tek başına çalışan bir usta ya da gece bekçisi için belirleyici olan kazanın kendisi değil, fark edilme süresidir. Bildirim zincirlidir: amir yanıt vermezse uyarı bir üst kademeye taşınır, olay öncesi ve sonrası görüntü otomatik arşivlenir.
Değişen sahaya uyum
Sabit kamera yerine hareketli direk ve 5G bağlantılı geçici kurulum tercih edilir; bölge tanımları haftalık olarak güncellenir. Model, açı değişimlerine dayanıklı olacak şekilde çok açılı veriyle eğitilir.
Pratikte her kalıp sökümünde ya da kat çıkışında kamera açısı ve bölge sınırları yeniden kontrol edilir; bunu şantiye şefinin haftalık iş programına bağlamak en kolay yoldur. Hava koşulu ayrı bir değişkendir: yağmur, toz ve alçak güneş görüntüyü bozar. Olay tek kareden üretilmez; koşulun belirli süre boyunca sürmesi beklenir, bu da bozuk karelerden gelen yanlış alarmı bastırır. Görüntü sahadaki edge cihazında işlenir, dışarıya yalnız olay bildirimi ve kısa klip gider.
Alt yükleniciler ve veri kullanımı
Şantiyede çalışanların önemli kısmı alt yüklenici personelidir ve kural herkese aynı uygulanmalıdır. Sistem yüz tanıma kullanmaz, kişiyi tanımlamaz; ihlaller anonim sayılır ve ceza aracı değil eğitim ve eğilim verisi olarak kullanılır. Hangi girişten baretsiz girildiği, hangi saatte uyumun düştüğü, hangi çalışma alanında ihlal biriktiği görüldüğünde müdahale eğitim planına, ekipman tedarikine ya da yerleşim değişikliğine dönüşür. KKD tespitinin teknik altyapısını KKD takip sistemi yazısında anlattık. Alt yüklenici değiştiğinde kural değişmez; işe giriş eğitiminde kameranın neyi izlediği ve neyi izlemediği açıkça anlatılır.
Pilot nasıl kurulur?
Şantiyede pilot, risk değerlendirmesinde en yüksek puanı alan iki üç senaryoyla başlar; vinç altı bölge ve kat kenarı çoğu projede bu listededir. Pilotun başında ölçütler yazılı olarak belirlenir: hangi olay, kime, hangi kanaldan bildirilecek. Pilot boyunca sistemin ürettiği olaylar İSG uzmanının saha gözlem kayıtlarıyla karşılaştırılır; yakalanan, kaçırılan ve yanlış alarm sayıları haftalık raporlanır. Şantiyeye özgü değişkenler — beton döküm günü, kalıp söküm haftası, yağmurlu günler — bu raporda ayrı ayrı görünür, böylece sistemin hangi koşulda zorlandığı ölçümle ortaya çıkar.
İlerleme takibi bonusu
Aynı kameralar, hakediş ve ilerleme takibinde kullanılır: kat betonu, duvar örgüsü ve montaj ilerlemesi haftalık görüntü karşılaştırmasıyla belgelenir. Güvenlik yatırımı, proje yönetimine de veri üretir.
Bunun için kameralardan birinin yapının cephesini ya da katını sabit bir açıdan görmesi yeterlidir; her hafta aynı saatte alınan kareler yan yana konur. Çıktı tahmini bir ilerleme yüzdesi değil, tarihli görüntü kaydıdır ve işveren, yüklenici ya da taşeron arasındaki hakediş tartışmasında ortak referans olarak kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Şantiyede kurulum ne kadar sürer?
Baret, yelek ve bölge ihlali gibi hazır kurallar mevcut ya da geçici direk kameralarında kısa sürede devreye alınır; saha işi çoğunlukla kamera açısı ve bölge çizimidir. Emniyet kemeri ve korkuluk gibi şantiyeye özgü sınıflar projeye özel modeldir; veri toplama ve eğitim gerektirdiği için tipik devreye alma süresi 12–14 haftadır. Her iki durumda da doğruluk pilotta sahada ölçülür.
Şantiyede sabit ağ yok; sistem nasıl çalışır?
Hareketli direk kameraları ve edge cihazı şantiye panosundan beslenir, görüntü varsayılan olarak sahada işlenir. Dışarıya ham video değil olay bildirimi ve kısa olay klibi gittiği için 5G ya da mobil modem bağlantısı çoğu şantiyede yeterlidir. Kat ilerledikçe direk ve kameralar yeniden konumlandırılır, bölge tanımları o haftanın düzenine göre güncellenir.
Uyarıyı sahada kim alır?
Kural bazında belirlenir. Vinç altı girişte sahadaki siren ya da ışıklı ikaz çalışanı uyarır, görüntülü kayıt şantiye şefine ve İSG uzmanına gider. KKD ihlalleri anlık uyarı yerine vardiya sonu özetine de bağlanabilir; böylece ekip alarm yorgunluğuna girmez. Düşme ve hareketsizlikte bildirim zincirlidir: amir yanıt vermezse uyarı bir üst kademeye taşınır.
Çalışanlar ve alt yükleniciler açısından KVKK nasıl ele alınır?
Görüntü şantiyedeki edge cihazında işlenir, yüz tanıma kullanılmaz, ihlaller anonim sayılır ve olay klipleri tanımlı saklama süresi sonunda otomatik silinir. Çalışanların aydınlatılması, işleme amacının ve saklama süresinin belirlenmesi veri sorumlusu olarak yüklenici firmada kalır; alt yüklenicilerle yapılan sözleşmelere de yansıtılması önerilir. Bu genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir.