Poz Tahmini ve Ergonomi: Meslek Hastalığını Kaza Olmadan Görmek

İskelet tabanlı poz tahmini ile ergonomi analizi: riskli eğilme, tekrarlı hareket ve RULA/REBA skorlarının otomatik hesabı.

Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi

Poz tahmini ile ergonomi analizi, kameradaki çalışanın eklem noktalarını her karede çıkarıp gövde, kol ve boyun açılarını hesaplar; bu açılar RULA ve REBA gibi standart ergonomi skorlarına dönüştürülür. Sonuç, kişiyi değil istasyonu puanlayan, vardiya boyunca riskli poz süresini ve tekrar sayısını gösteren anonim bir rapordur.

İş kazası anlıktır, meslek hastalığı yıllar sürer. Bel ve omuz rahatsızlıklarının kaynağı, günde yüzlerce kez tekrarlanan yanlış duruştur — ve hiçbir denetim turu bunu ölçemez. Poz tahmini modelleri ölçer.

İskeletten skora

Model her karede vücudun eklem noktalarını çıkarır; gövde eğilme açısı, kol yükseklik açısı ve boyun pozisyonu hesaplanır. Bu açılar RULA ve REBA gibi standart ergonomi skorlarına dönüştürülür — istasyon bazlı risk puanı otomatik oluşur.

Skorun anlamı, tek tek olaylardan çok eğilimdedir. Bir istasyonda riskli duruşun günden güne, vardiyadan vardiyaya nasıl değiştiğini izlemek; ürün değişimi, yeni bir operatör ya da farklı bir kasa tipi gibi etkenlerin skoru nasıl etkilediğini gösterir. Ergonomik risk bu sayede tek bir denetim anının fotoğrafı olmaktan çıkar, yönetilebilir bir göstergeye dönüşür.

Kullandığımız duruş modeli vücudu 17 eklem noktasıyla temsil eder ve gerçek zamanlı analizde 25 fps hızında çalışır. Tek bir karedeki açı yanıltıcı olabilir; kişi yere düşen bir kalemi almak için bir an eğilmiş olabilir. Bu yüzden skor, duruşun ardışık karelerde ne kadar sürdüğü ve ne sıklıkla tekrarlandığıyla birlikte hesaplanır. Hangi açının ve hangi sürenin riskli sayılacağı pilot döneminde sizin sahanızda kalibre edilir.

Bazı karelerde iskelet tam çıkarılamaz: kişi tezgâhın arkasında kalır, kolu bir kasa tarafından kapanır ya da iki çalışan üst üste biner. Model bu karelerde düşük güvenli noktalar üretir ve bu kareler skora katılmaz. Tıkanmanın sürekli olduğu istasyonlarda çözüm çoğu zaman ikinci bir kamera açısıdır.

Kamera ve kurulum gereksinimi

Poz analizinde kamera açısı belirleyicidir. Yan ya da çapraz açı tercih edilir, çünkü öne eğilme ve kol kaldırma önden bakıldığında derinlik ekseninde kaybolur. Kişinin kadrajda en az 120 piksel yükseklikte görünmesi gerekir; ters ışık kaynağı kadraja girmemelidir. Poz modeli GPU gerektirir ve tesis içindeki edge sunucuda çalışır; sunucu başına 6–10 kamera işlenebilir. Birçok istasyonda mevcut kameralar yeterli olur, bazılarında yalnız açı değişikliği gerekir.

Çalışanın tipik hareket alanının tamamı kadrajda olmalıdır; kasa almak için eğildiği nokta kadrajın dışında kalıyorsa en riskli an ölçülemez. Keşifte istasyonun bir çevrimi boyunca kişinin nereye uzandığına bakarız.

Ne raporlanır?

Vardiya boyunca riskli poz süresi, tekrar sayısı ve istasyon karşılaştırması. Anonim ve toplu raporlanır; amaç kişiyi değil istasyonu düzeltmektir. Tezgâh yüksekliği, malzeme konumu ve kaldırma yardımcısı kararları bu veriyle alınır.

Rapor, istasyon bazlı aylık risk skoru olarak da alınabilir. Aynı ürünü işleyen iki istasyon arasındaki fark çoğu zaman kişiden değil düzenden gelir: birinde malzeme kasası yerde, diğerinde bel hizasında durur. Veri bu farkı görünür kılar. Vardiya içindeki dağılım da önemlidir; yorgunlukla birlikte vardiyanın son saatlerinde riskli eğilmenin arttığını sık görüyoruz. Bu tablo, çözümün eğitim değil rotasyon, mola planı ya da yükseklik ayarı olduğunu gösterir.

Raporun okuyucusu yalnız İSG değildir. Endüstri mühendisliği istasyon tasarımında, üretim yönetimi rotasyon planında, satın alma kaldırma yardımcısı kararında aynı veriyi kullanır. Bu yüzden rapor istasyon, vardiya ve hareket türü kırılımlarıyla dışa aktarılabilir biçimde sunulur.

Anonimlik ve çalışan kabulü

Ergonomi verisi kişiyle eşleştirilmez. Kimlik eşleştirmesi yapılmaz, yüz tanıma kullanılmaz ve kişi kadrajdan çıkınca takip numarası silinir. Varsayılan kurulumda ham görüntü buluta gönderilmez (istenirse işleme bulutta da yapılabilir); olay klipleri tutulacaksa tanımlı saklama süresi sonunda otomatik silinir, ergonomi raporu için çoğu zaman açı ve süre verisi yeterlidir; raporlanan şey istasyon ve vardiya kırılımında toplu değerlerdir. Bu tasarım çalışan temsilcileriyle yapılan görüşmelerde de işi kolaylaştırır: amaç kimin yanlış durduğunu bulmak değil, hangi tezgâhın insanı yanlış durmaya zorladığını bulmaktır. KVKK tarafındaki genel çerçeveyi görüntü işleme ve KVKK yazısında özetledik.

Aynı altyapı başka neyi görür?

Poz modeli yalnız ergonomi için kullanılmaz. Aynı iskelet verisi makineye uzanma, korkuluğa tırmanma ve sırtla yük kaldırma gibi riskli davranışları da sınıflandırır. Yere yığılma ve kayma olaylarını düşme algılama mantığı yakalar. İstasyon doluluğu ve personel akışı gibi operasyonel sorular için personel analitiği yazısına bakabilirsiniz; orada da veri anonim ve toplu kullanılır.

Pres ve kalıp başında makinenin içine uzanma anında durdurma sinyali üretmek de aynı altyapıyla mümkündür; bu tür senaryolarda sinyalin mevcut makine güvenlik sistemiyle nasıl buluşacağı ayrıca tasarlanır ve devreye almadan önce sahada test edilir.

Ölçülen etki

Kurulumlarımızda yüksek riskli poz süresinin, istasyon düzenlemesi sonrası belirgin düştüğünü ölçüyoruz. İSG kurulu için bu, ramak kala kaydından daha güçlü bir önleyici faaliyet kanıtıdır.

Etkiyi ölçmenin doğru yolu önce-sonra karşılaştırmasıdır: düzenlemeden önceki birkaç haftanın riskli poz süresi referans alınır, değişiklik yapılır, aynı ölçüm aynı kamerayla sürdürülür. Hazır bir iyileşme oranı vaat etmiyoruz; sonuç sizin sahanızda, sizin istasyonlarınızda ölçülür ve İSG kuruluna bu hâliyle sunulur.

İyileşme bazen beklenmedik bir yan etki taşır: bir istasyonda tezgâh yüksekliği değiştirildiğinde riskli eğilme azalırken yan istasyonda uzanma artabilir. Ölçümün komşu istasyonlarda da sürmesi, sorunun bir yerden diğerine taşınmadığını gösterir.

Pilot nasıl kurgulanır?

Ergonomi pilotunu genellikle manuel elleçlemenin yoğun olduğu birkaç istasyonla başlatıyoruz: paletleme, kasa besleme, montaj tezgâhı. İlk haftalarda eşikler İSG uzmanıyla birlikte ayarlanır; hangi eğilme açısının ve süresinin riskli sayılacağı bu görüşmelerde netleşir. Ardından mevcut durum ölçülür ve istasyonlar risk skoruna göre sıralanır. Düzenleme kararı en yüksek skorlu istasyon için alınır, uygulandıktan sonra ölçüm sürdürülür. Böylece pilot yalnız bir teknoloji denemesi değil, bir iyileştirme döngüsünün ilk turu olur.

Sık sorulan sorular

RULA ve REBA skorları manuel değerlendirmeyle aynı şekilde mi hesaplanıyor?

Model, RULA ve REBA'nın kullandığı gövde, kol ve boyun açılarını görüntüden ölçer ve skoru bu açılardan üretir. Manuel değerlendirme kısa bir gözlem anına dayanır; kamera ise vardiya boyunca sürekli ölçer. Yük ağırlığı veya kavrama kalitesi gibi görüntüden okunamayan girdiler istasyon bazında sahada tanımlanır. Pilotta bir ergonomi uzmanının değerlendirmesiyle karşılaştırma yapılmasını öneriyoruz.

Mevcut kameralarımız poz analizi için uygun mu?

Yan ya da çapraz açıdan bakan ve çalışanı kadrajda en az 120 piksel yükseklikte gösteren kameralar genellikle uygundur. Tepeden bakan ya da çok uzak kameralar eklem noktalarını güvenilir çıkaramaz. Kurulum öncesinde kamera envanterinizi ücretsiz değerlendiriyor, uygun olan noktaları ve gerekirse eklenmesi gereken kamerayı raporluyoruz.

Çalışanlar kişisel olarak izlenmiş olur mu?

Hayır. Sistem kimlik eşleştirmesi yapmaz, yüz tanıma kullanmaz ve kişi kadrajdan çıkınca takip numarasını siler. Raporlar istasyon ve vardiya bazında toplu tutulur; amaç istasyonu düzeltmektir. Varsayılan kurulumda görüntü tesis içindeki edge sunucuda işlenir. Çalışanların bilgilendirilmesi ve aydınlatma metni için hukuk biriminizle çalışmanızı öneririz; bu bilgi genel çerçevedir, hukuki danışmanlık değildir.

Sonuçları ne zaman görmeye başlarız?

İlk istasyon raporları, eşiklerin sahada kalibre edildiği pilot döneminde oluşmaya başlar. Asıl değer ise istasyon düzenlemesinden önce ve sonra aynı kamerayla yapılan ölçümün karşılaştırılmasıyla ortaya çıkar. Bu yüzden pilotu, en az bir düzenleme kararının alınıp uygulanabileceği ve sonrasının da ölçülebileceği bir süreye yaymanızı öneririz.