BT Altyapısı Modernizasyonu: Eski Sunuculardan Hibrit Mimariye

BT altyapısı modernizasyonu nasıl planlanır? Envanter, iş yükü bazında yerinde, bulut ya da hibrit kararı, göç yolları, yedekleme ve aşamalı plan için rehber.

Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi

BT altyapısı modernizasyonu, destek süresi dolmuş sunucuları, tek kişiye bağımlı sistemleri ve denenmemiş yedekleri, her iş yükü için ayrı ayrı verilmiş bir kararla yerinde, bulutta ya da ikisinin birlikte kullanıldığı hibrit bir mimariye taşımaktır. Amaç her şeyi buluta göndermek değil; ERP, üretim sistemleri, dosya paylaşımı ve yeni veri projeleri için doğru yeri seçip geçişi işi durdurmadan, aşama aşama yapmaktır.

Orta ölçekli üretim şirketlerinde sunucu odası çoğu zaman yıllar içinde büyümüştür: her yeni yazılımla bir sunucu eklenmiş, bazıları sanallaştırılmış, bazıları hâlâ fiziksel olarak çalışıyordur. Bu yazı o tabloyu ele almak isteyen genel müdür, CFO ve BT yöneticisi için bir karar sırası sunuyor. Modernizasyonu biz bir donanım yenileme projesi olarak değil, şirketin önümüzdeki yıllarda yapacağı veri ve yapay zekâ işlerinin zemini olarak görüyoruz; BT danışmanlığı çalışmalarımızda da altyapı planını bu işlerle birlikte çiziyoruz.

Altyapının modernizasyon istediğini gösteren işaretler nelerdir?

• Üreticinin güvenlik güncellemesi yayınlamadığı işletim sistemleri veya veritabanı sürümleri hâlâ çalışıyor.
• Sunucuların ne iş yaptığını, şifrelerini ve yapılandırmasını yalnız bir kişi biliyor; o kişi izne çıktığında arıza çözülemiyor.
• Yedek alınıyor ama hiç geri yükleme denemesi yapılmamış; yedeğin hangi sistemleri kapsadığı belli değil.
• Donanım garantisi bitmiş, yedek parça bulmak zorlaşmış.
• Yeni bir proje için sunucu istendiğinde haftalar geçiyor ya da kapasite yok.
• Ofis ağı ile üretim ağı ayrışmamış, uzaktan erişim farklı araçlarla dağınık şekilde açılmış.
• Fabrikalar veya şubeler arasında aynı veriye erişim için dosya kopyalanıyor, e-postayla Excel gönderiliyor.

Bu maddelerden birkaçı sizin için doğruysa sorun yalnız teknik değil, iş sürekliliği sorunudur. ERP sunucusunun bir sabah açılmaması, sevkiyatın, faturanın ve üretim planının aynı anda durması demektir.

Modernizasyon nereden başlar?

İlk adım envanterdir ve göründüğünden uzun sürer. Her sunucu, sanal makine, veritabanı ve uygulama için şu bilgiler bir tabloda toplanır: ne iş yapıyor, hangi iş birimi kullanıyor, hangi sistemlerle konuşuyor, durursa iş nasıl etkilenir, sahibi kim, destek süresi ne zaman bitiyor. Bu çalışma sırasında hiç kimsenin kullanmadığı ama yıllardır çalışan sunucular da bulunur; onları kapatmak modernizasyonun ilk ve en ucuz kazancıdır.

Envanterin ikinci çıktısı iş etkisi sınıflamasıdır. Her sistem için kabul edilebilir kesinti süresi ve kabul edilebilir veri kaybı (son yedekten bu yana ne kadar verinin kaybolmasına katlanılabileceği) iş birimiyle birlikte belirlenir. Bu iki değer, hangi sistemin hangi mimariye ve hangi yedekleme düzenine ihtiyaç duyduğunu belirleyen asıl ölçüttür. Rakamları BT değil, sistemi kullanan iş birimi vermelidir; çünkü maliyeti doğrudan bu kararlar belirler.

Hangi iş yükü nerede çalışmalı?

Hibrit mimari, her iş yükünün kendi ihtiyacına göre yerinde ya da bulutta çalıştırıldığı yapıdır. Aşağıdaki tablo üretim şirketlerinde sık görülen iş yükleri için başlangıç noktası sunar; son karar envanter ve iş etkisi sınıflamasıyla birlikte verilir.

Görüntü analitiğinde bu kararın nasıl verildiğini edge mi bulut mu yazısında, dil modellerini şirket içinde çalıştırma seçeneğini on-premise yapay zekâ yazısında ele aldık. Raporlama ve veri ambarı tarafında hangi mimarinin uygun olduğunu da veri ambarı mı veri gölü mü yazısı tartışıyor.

Sistemler nasıl taşınır?

Her sistem için beş yoldan biri seçilir. Bu sınıflama, taşıma planını konuşurken herkesin aynı dili kullanmasını sağlar:

1. Olduğu gibi taşımak: sunucuyu sanal makine olarak yeni ortama aynen almak. En hızlı yoldur, ama eski sistemin sorunlarını da taşır.
2. Platformu yenilemek: uygulamayı değiştirmeden altındaki işletim sistemini veya veritabanını güncel sürüme geçirmek.
3. Hazır servise geçmek: kendi işlettiğiniz bir sistemi (e-posta, dosya paylaşımı, yedekleme) bir SaaS ürünüyle değiştirmek.
4. Kaldırmak: kullanılmayan ya da başka bir sistemin zaten yaptığı işi yapan uygulamayı kapatmak.
5. Şimdilik yerinde bırakmak: üretim ağındaki eski bir HMI gibi değiştirilmesi riskli sistemleri koruma altına alıp ileri bir yatırım dönemine bırakmak.

Taşıma sırası iş etkisine göre belirlenir. Önce düşük riskli ve hızlı kazanç getiren işler (kullanılmayan sunucuların kapatılması, e-postanın taşınması, yedekleme düzeninin kurulması) yapılır; ekip deneyim kazandıkça ERP gibi iş etkisi yüksek sistemlere geçilir. Her taşımada bir geri dönüş planı yazılır: yeni ortamda sorun çıkarsa eski sisteme kaç saatte dönülebilir?

Yedekleme ve kimlik yönetimi neden işin merkezindedir?

Modernizasyonun en somut getirisi çoğu zaman yedeklemede görülür. Yaygın kullanılan 3-2-1 kuralı iyi bir başlangıçtır: verinin en az üç kopyası, iki farklı ortamda, biri şirket dışında tutulur. Fidye yazılımlarına karşı kopyalardan birinin değiştirilemez ya da ağdan ayrılmış olması ayrıca önerilir. Asıl ölçüt ise geri yükleme denemesidir; yılda en az bir kez seçilmiş bir sistemin yedekten geri dönüşü denenmeli ve süre kaydedilmelidir.

İkinci başlık kimlik yönetimidir. Hibrit mimaride kullanıcılar hem yerindeki hem buluttaki sistemlere erişir; bunun tek bir kullanıcı dizininden yönetilmesi, çok faktörlü doğrulamanın açılması ve işten ayrılan bir çalışanın erişiminin her yerde tek adımda kapatılabilmesi gerekir. Ortak hesaplar ve paylaşılan yönetici şifreleri bu aşamada temizlenir. Üretim ağı tarafındaki ayrı ihtiyaçları OT/IT siber güvenliği yazısında anlattık.

Maliyet nasıl karşılaştırılmalı?

Yerinde altyapı ile bulut arasında maliyet karşılaştırması, satın alma bedeli ile aylık fatura arasında yapılırsa yanıltıcı olur. Doğru karşılaştırma üç ila beş yıllık bir dönem için toplam sahip olma maliyetiyle yapılır. Yerinde tarafta donanım, lisans, enerji, soğutma, sunucu odası, bakım sözleşmesi ve personel zamanı; bulut tarafında abonelik, veri çıkış ücretleri, kullanım arttıkça büyüyen kaynak bedeli ve yine personel zamanı toplanır.

Finans açısından da fark vardır: yerinde altyapı genellikle yatırım harcamasıdır ve amortismana tabidir, bulut ise işletme gideridir. Hangisinin şirket için daha uygun olduğu nakit akışı ve yatırım politikasına bağlıdır; bu yüzden karşılaştırmayı CFO ile birlikte yapmak gerekir. Varsayımsal bir hesapta değişkenleri baştan yazmak tartışmayı kolaylaştırır: sunucu sayısı S, yıllık kullanım artışı K, enerji birim fiyatı E gibi. Varsayımlar değiştikçe sonucu birlikte güncellemek, tek seferlik bir fiyat karşılaştırmasından daha sağlam bir karar verir.

Aşamalı modernizasyon planı nasıl görünür?

Aşağıdaki sıra bir yöntem önerisidir; her aşamanın süresi sistem sayısına ve ekibin kapasitesine göre değişir.

1. Envanter ve iş etkisi sınıflaması; kullanılmayan sistemlerin kapatılması.
2. Yedekleme düzeninin kurulması ve ilk geri yükleme denemesi.
3. Kimlik yönetiminin tek dizinde toplanması, çok faktörlü doğrulama.
4. Ofis ile üretim ağının ayrılması ve uzaktan erişimin tek noktaya toplanması.
5. Düşük riskli iş yüklerinin (e-posta, dosya paylaşımı) taşınması.
6. ERP ve iş etkisi yüksek sistemlerin geri dönüş planıyla taşınması veya platformlarının yenilenmesi.
7. Veri ve yapay zekâ projeleri için ortak veri katmanının kurulması.

CX Teknoloji altyapı modernizasyonuna nasıl yaklaşıyor?

Biz fabrikalarda görüntü analitiği ve veri sistemleri kurarken hemen her projede altyapının sınırlarıyla karşılaşıyoruz: GPU sunucusu için yer, üretim ağına güvenli bağlantı, yedeklenmeyen bir veritabanı. Bu yüzden altyapı modernizasyonunu, şirketin yapacağı veri ve yapay zekâ işlerini taşıyacak bir zemin olarak planlıyoruz. Teknik keşifte envanteri ve iş etkisi sınıflamasını çıkarıyor, iş yükü bazında barındırma kararlarını ve üç ila beş yıllık maliyet karşılaştırmasını hazırlıyor, taşımayı aşama aşama sahada yapıyor ve devir planıyla BT ekibinize teslim ediyoruz. Mevcut durumunuzu görmek için ücretsiz dijital olgunluk ön değerlendirmesi ile başlayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bütün sunucuları buluta taşımak gerekir mi?

Hayır. Üretim şirketlerinde SCADA, HMI ve sahaya yakın sistemler internet kesintisinde de çalışmak zorunda olduğu için genellikle yerinde kalır. E-posta, dosya paylaşımı ve değişken kapasite isteyen raporlama gibi işler ise bulutta daha kolay işletilir. Karar her iş yükü için ayrı verilir.

Hibrit mimari ne demektir?

Hibrit mimari, bazı iş yüklerinin şirketin kendi altyapısında, bazılarının bulutta çalıştığı ve ikisinin ortak kimlik, ağ ve güvenlik kurallarıyla tek bir bütün olarak yönetildiği yapıdır. Üretim şirketlerinde sahaya yakın sistemleri yerinde tutup ofis ve analitik işlerini buluta almak için sık kullanılır.

Altyapı modernizasyonuna nereden başlanmalı?

Envanter ve iş etkisi sınıflamasından başlanmalıdır. Hangi sistemin ne iş yaptığı, durursa işin nasıl etkileneceği ve kabul edilebilir kesinti süresi bilinmeden doğru mimari kararı verilemez. Ardından yedekleme ve kimlik yönetimi gibi hızlı kazanç getiren adımlar gelir.

ERP sunucusunu taşırken üretim durur mu?

İyi planlanmış bir taşımada durmaz. Taşıma genellikle hafta sonu veya planlı bir duruş penceresinde yapılır, öncesinde test ortamında denenir ve sorun çıkarsa eski sisteme dönüş için yazılı bir geri dönüş planı hazırlanır.

Yerinde altyapı mı bulut mu daha ucuzdur?

Tek bir cevabı yoktur; iş yüküne ve kullanım düzenine bağlıdır. Sabit ve yoğun iş yükleri yerinde, değişken ve dönemsel iş yükleri bulutta daha avantajlı olabilir. Karşılaştırma üç ila beş yıllık toplam sahip olma maliyetiyle ve personel zamanı dahil edilerek yapılmalıdır.