Örme Kumaşta Otomatik Hata Tespiti Nasıl Yapılır? Delik, Sökük ve Leke

Sarım makinesine kurulan çizgi tarama kamera ve özel ışıkla delik, yırtık, sökük ve leke otomatik bulunur; her hata top no, metre ve kenar mesafesiyle kaydedilir.

Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi

Örme kumaşta otomatik hata tespiti, sarım makinesinin üzerine kurulan çizgi tarama kameralar ile kumaşın altından ve üstünden çalışan özel aydınlatmayla yapılır. Alttan gelen geçirgen ışık delik, yırtık ve söküğü; üstten açılı ışık kir ve lekeyi görünür kılar. Sistem her hatayı top numarası, metre ve kenardan uzaklıkla kaydeder; böylece hatanın topun neresinde olduğu operatörün elle girdiği bilgiye bağlı kalmaz.

Işıklı kontrol masasında gözle kontrolün sınırı nedir?

Pek çok örme tesisinde kalite kontrol hâlâ arkadan aydınlatılmış eğimli bir masada, operatörün gözüyle yapılır. Operatör hatayı el aparatıyla gösterir, klavyeden girer ve etiket yazıcıdan çıktı alır. Bu yöntemin başarısı operatörün dikkatine, hızına ve vardiyasına bağlıdır. Akşam vardiyasının son saatinde gözden kaçan küçük bir delik ile sabah yakalanan aynı delik arasında fark yoktur, ama kayıtta biri vardır diğeri yoktur. Hatanın topun hangi metresinde olduğu da yine elle girilen sayaca dayanır.

Hangi hatalar yakalanır?

İkinci grupta iğne izi, lycra kaçığı, kalın-ince iplik (bant), düğüm ve neps, yabancı elyaf ve kenar hataları bulunur. Bu hatalar pilotta veri toplanarak devreye alınır ve tespit oranları birinci grupla aynı düzeyde taahhüt edilmez; her biri pilot sonunda ayrı değerlendirilir. Minimum hata boyutu da sabit bir vaat değil, kumaşa ve ışığa göre pilotta kesinleşen bir hedeftir.

Kamera ve ışık sarım makinesine nasıl yerleşir?

Kumaş açık en hâlinde merdanelerden geçerken kameralar kumaş yolunun üstüne, geçirgen arka ışık ise kumaşın altına, merdaneler arasına yerleşir. Üstte iki açılı LED çizgi ışık yansıyan ışıkla yüzeyi tarar. Kamera köprüsü makine gövdesine bağlanan bir alüminyum profildir; toz ve hav koruma kapağı lens ve ışık yüzeyini temiz tutar. Örneğin 200 cm genişliğindeki bir kumaşta, bindirmeli görüş alanlarıyla yan yana dizilmiş üç adet 4K çizgi tarama kamera kumaş enini kapsar; kamera başına yaklaşık 72 cm'lik görüş alanı, yaklaşık 0,2 mm/piksel çözünürlüğe denk gelir. Çizgi tarama kameranın neden seçildiğini line-scan kamera yazımızda anlattık.

Hatanın yeri metre ve santimle nasıl bulunur?

Hatanın konumu iki eksende verilir. Boyuna konum (metre), kumaşa temas eden kaymaz bir ölçüm tekerine bağlı enkoderden gelir; enine konum ise görüntüdeki kenar tespitinden hesaplanır ve sol kenardan santim olarak yazılır. Top başlangıcı barkod ya da top numarası okutulduğunda sıfırlanır. Örme kumaş esnediği için metre ölçümü gerginliğe duyarlıdır; bu yüzden enkoder ölçümü her top sonunda makinenin kendi metre sayacıyla karşılaştırılır, fark tolerans dışına çıkarsa sistem uyarır.

Beş kumaş tipi neden ayrı reçete ister?

• Süprem: tek katlı ve ince; geçirgen ışıkta delik ve sökük çok net görünür, ama kenarlar kıvrılır ve kenar bölgesi ayrı eşikle değerlendirilir.
• İki iplik: yüz ve arka yüz farklı görünür; kameraya bakan yüz sabitlenir, gerekirse iki yüz için ayrı model kullanılır.
• Üç iplik: en opak tip; arka ışık şiddeti yükseltilir, şardonlu arka yüzde kir tespiti daha zordur.
• Ribana: periyodik dikey fitil dokusu modele normal desen olarak öğretilir; gerginlik farkı en çok bu tipte görülür.
• Kaşkorse: fitil aralığı geniş olduğu için sökük ile fitil arası boşluk karışabilir; ayırt edici veri setiyle eğitilir.

Her tip için ışık şiddeti, pozlama ve model eşiğinden oluşan ayrı bir görüntüleme reçetesi tanımlanır. Operatör sarım başında kumaş tipini seçer ya da tip barkoddan otomatik gelir. Tüp (hortum) hâlinde gelen ribana ve kaşkorsede alt kattaki hata üstten görünmeyebilir; bu durum keşifte teyit edilir, gerekirse alt yüze ikinci bir kamera sırası eklenir.

Yapay zekâ modeli hatayı nasıl ayırt eder?

İki model birlikte çalışır. Hatasız kumaştan öğrenen anomali modeli, daha önce hiç görülmemiş bir hatayı bile normal dokudan sapma olarak yakalar. Sınıflandırma modeli bu sapmanın delik, sökük, yırtık ya da kir olduğunu söyler. Anomali yaklaşımı, hatalı numune azken başlamayı mümkün kılar; nadir hatalar canlı kullanımda toplanıp modele eklenir. Yaklaşımın ayrıntısı denetimsiz anomali tespiti yazımızda.

Hata bulununca ne olur?

Kritik hatada operatör ekranında sesli ve ışıklı uyarı çıkar. Seçilen hata türlerinde (örneğin büyük delik ya da yırtık) makine yavaşlar ve hata operatörün önüne geldiğinde durur; operatör hatayı onaylar ya da reddeder. Reddedilen kayıtlar modelin yeniden eğitimi için ayrı tutulur. Kesip parça alma kararı operatörde kalır. Top bittiğinde hata haritası, hata listesi ve puanı içeren top raporu otomatik oluşur; bu raporun nasıl puanlandığını kumaş kalitesinde 4 puan sistemi yazımızda anlattık.

Proje ne kadar sürer?

Tek makinelik bir pilot için ön tahmin 12–14 haftadır: keşif ve numune toplama, optik test ve montaj, veri toplama ve model eğitimi, entegrasyon, pilot doğrulama ve devreye alma. En uzun ve en belirsiz kalem model eğitimidir; süre, her kumaş tipinden hatalı numunenin ne kadar hızlı toplandığına doğrudan bağlıdır. Montaj için makinenin bir iki gün planlı olarak durması gerekir. Kabul kriterleri kalite ekibinin gözle kontrol sonucuyla karşılaştırmalı bir testle, pilot verisi geldikten sonra birlikte kesinleştirilir. Kalite kontrolün genel çerçevesi için görüntü işleme ile kalite kontrol rehberimize bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kumaş hata tespiti kamera ile nasıl yapılır?

Sarım makinesine çizgi tarama kameralar ve kumaşın altına geçirgen, üstüne açılı LED ışık kurulur. Geçirgen ışık delik, yırtık ve söküğü; üst ışık kir ve lekeyi görünür kılar. Yapay zekâ modeli hatayı bulur ve sınıflandırır; konum enkoderden metre, kenar tespitinden santim olarak kaydedilir.

Hangi kumaş tiplerinde çalışır?

Süprem, iki iplik, üç iplik, ribana ve kaşkorse gibi örme kumaşlarda çalışır; her tip için ayrı ışık, pozlama ve model eşiği tanımlanır. Baskılı ve desenli kumaşlar ayrı bir değerlendirme gerektirir. Renkli kumaşta renkli kamera kullanılır.

Hatalı numune azsa model nasıl eğitilir?

Hatasız kumaştan öğrenen anomali modeliyle başlanır; bu model daha önce görmediği hatayı da normalden sapma olarak yakalar. Nadir hatalar canlı kullanımda toplanır ve sınıflandırma modeline eklenir.

Sistem makineyi durdurabilir mi?

Evet, seçilen hata türlerinde PLC'ye yavaşla ve durdur sinyali gönderilir; makine hata operatörün önüne geldiğinde durur. Operatör hatayı onaylar ya da reddeder, kesip parça alma kararı operatörde kalır.