BEKRA Kapsamındaki Tesislerde Görüntü Analitiği: Perimetre ve Tanker Sahası
BEKRA kapsamındaki alt ve üst seviyeli tesislerde görüntü analitiği: perimetre, tanker dolum-boşaltma, iş izni kaydı, tatbikatta toplanma sayımı ve olay kanıtı.
BEKRA kapsamındaki tesislerde görüntü analitiği, büyük kaza önleme politikası ve güvenlik raporunda tanımlanan kontrollerin sahada uygulandığını sürekli izler: perimetre, tanker dolum-boşaltma alanı, izinli işlerin kaydı, tatbikatta toplanma alanı sayımı ve olay sonrası kanıt. Hiçbir yükümlülüğün yerine geçmez; uygulamanın kanıtını üretir.
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik, tesiste bulunan tehlikeli madde miktarını yönetmelik ekindeki eşiklerle karşılaştırarak kuruluşu alt ya da üst seviyeli olarak sınıflandırır. Alt seviyeli kuruluşlar büyük kaza önleme politika belgesi hazırlar, üst seviyeli kuruluşlar buna ek olarak güvenlik raporu hazırlar. İzmit Körfezi kıyısındaki petrokimya ve depolama sahaları ile Dilovası ve Tuzla'daki kimya tesislerinin bir bölümü bu kapsamdadır. Bu yazıda madde numarası vermeden, belgelerde yazılanın sahada nasıl izlenebileceğine odaklanıyoruz.
Belgede yazan kontrol sahada nasıl görünür?
Güvenlik raporu ve politika belgesi, kazaya yol açabilecek senaryoları ve her senaryo için alınan önlemleri tanımlar. Bu önlemlerin bir kısmı donanımdır: emniyet ventili, acil kapama vanası, gaz dedektörü. Önemli bir kısmı ise davranıştır: tanker dolumunda topraklama bağlantısının yapılması, izinsiz kişinin tank sahasına girmemesi, sıcak işin iznin kapsadığı alanda kalması. Donanım kendi test ve bakım kaydını üretir; davranışın kaydı çoğu zaman bir kontrol listesi ve bir imzadır. Oysa imza, işin yapıldığı anı değil formun doldurulduğu anı kaydeder. Kamera analitiği bu ikinci grubun sürekli izlenmesine yardım eder.
Yaklaşımımız, güvenlik yönetim sistemindeki kontrol listesini okuyup her maddeyi üç gruba ayırmaktır. Birinci grup kameranın doğrudan görebileceği şeylerdir: bölgede kişi var mı, tanker doğru konumda mı. İkinci grup kameranın dolaylı destek verebileceği şeylerdir: bağlantı kolu takılmış mı, alan boşaltılmış mı. Üçüncü grup kameranın göremeyeceği şeylerdir: vana içi durum, konsantrasyon, basınç. Üçüncü grup için kamera önermiyoruz. Bu ayrım yapılmadan kurulan sistem ya gereksiz alarm üretir ya da güvenlik raporunda yazmayan bir güven duygusu yaratır.
Perimetre güvenliği BEKRA tesisinde neden ayrı bir konu?
Büyük miktarda tehlikeli madde bulunduran bir tesiste yetkisiz giriş, hırsızlıktan daha geniş bir risktir: sabotaj, sahaya kazara bir tutuşturma kaynağının girmesi ya da acil durumda sahada kayıtsız bir kişinin bulunması. Geniş çitli sahalarda termal ve görünür ışık kameralarıyla çit hattını izleyen perimetre modülü insan, araç ve hayvanı ayırarak çalışır; sahada ölçülen yanlış alarm azalması %85 düzeyindedir. Kamera sabotajı, yani görüntünün kapatılması, bulanıklaştırılması ya da açının çevrilmesi de ayrı bir olay olarak raporlanır.
Çit hattı kadar kapı da önemlidir. Tesise giren her tankerin ve servis aracının plakası, saati ve görüntüsü plaka tanıma ile otomatik kaydedilir; sahada ölçülen okuma doğruluğu %99 seviyesindedir. Bu kayıt sevkiyat programıyla eşleştiğinde beklenmeyen bir aracın içeride olduğu hemen anlaşılır. Acil durumda sahadaki araçların listesinin elde olması, toplanma ve tahliye planlamasında da işe yarar; hangi rampada hangi tankerin beklediği kontrol odasından görülür.
Tanker dolum-boşaltma alanında neler izlenir?
Dolum-boşaltma alanı, BEKRA senaryolarının önemli bir kısmının başladığı yerdir. Kamera bu alanda tankerin tanımlı park konumunda durduğunu, dolum kolunun bağlı olduğu süre boyunca bölgede kaç kişinin bulunduğunu, sürücünün kabinden inip tanımlı bekleme alanına geçip geçmediğini ve operatörde KKD bulunup bulunmadığını izleyebilir. Topraklama klempinin takılı olup olmadığı ise kamera açısına ve klempin görünürlüğüne bağlıdır; bunu ancak pilot sahada test edip doğruluğunu ölçtükten sonra kurala dönüştürüyoruz. Görünür bir döküntü ya da buhar bulutu da aynı olay akışına bağlanır.
Buradaki kural setini bölge ihlali modülüyle kuruyoruz: dolum sırasında alana giren yetkisiz kişi, dolum bitmeden alanı terk eden operatör, tanker hareket halindeyken bölgede kalan yaya. Sahada ölçülen bölge ihlali doğruluğu %93 seviyesindedir. Kurallar dolum programına bağlanır; boş rampada yapılan bakım işi alarm üretmez. Her ihlal tanker plakası ve dolum numarasıyla birlikte kaydedilir, böylece aynı taşıyıcıda tekrarlayan davranış raporda görünür. Gaz dedektörü alarmında kameranın konum ve doğrulama rolünü gaz kaçağı tespiti yazımızda ayrıntılı ele aldık.
İş izni sistemiyle entegre kayıt nasıl çalışır?
Sıcak iş, kapalı alana giriş ve tehlikeli madde hattında çalışma izne bağlıdır. İzin sistemi işin nerede, ne zaman ve kimlerle yapılacağını tanımlar; kamera ise o saatte o alanda ne olduğunu gösterir. Entegrasyonda izin açıldığında ilgili alanın kameraları izin numarasıyla etiketlenir, izin süresince bölgedeki kişi sayısı, KKD ve alan dışına taşan çalışma izlenir, izin kapandığında alanın boşaltıldığı görüntüyle doğrulanır. Kamera izni onaylamaz ya da iptal etmez; izin verenin ve alan sorumlusunun kararını kayıt altına alır.
İzin sistemindeki bilinen boşluklardan biri, iznin kapsadığı alan ile işin fiilen yapıldığı alan arasındaki farktır. Kaynak işi izinde tarif edilen flanşta başlar, ancak malzeme ve ekipman zamanla komşu boru köprüsünün altına taşar. İzin poligonu kamerada tanımlandığında bu taşma görünür olur ve alan sorumlusuna bildirilir. Aynı kayıt, sıcak iş bittikten sonra yangın gözcüsünün alanda belirlenen süre boyunca kalıp kalmadığını da gösterir.
Tatbikatta toplanma alanı sayımı nasıl yapılır?
Acil durum tatbikatının en zor sorusu, alarmdan belirli bir süre sonra toplanma alanında kaç kişi olduğu ve sahada kimin kaldığıdır. Toplanma alanını gören kamera, alana gelen kişileri anonim olarak sayar ve alarm saatinden itibaren dakika dakika bir sayım eğrisi üretir. Bu eğri, turnike ya da kart okuyucuda içeride görünen personel sayısıyla karşılaştırıldığında aradaki fark görünür olur. Toplanma alanı sayımı projeye özel model olarak geliştirdiğimiz bir yetenektir; doğruluğu tesisin kendi toplanma alanında, tatbikat koşullarında ölçülüp raporlanır.
Sayım kimlik vermez; yüz tanıma kullanılmaz. Kimin eksik olduğu bilgisi kart okuyucu ve vardiya listesinden gelir, kamera yalnız sayının tutarlı olup olmadığını ve toplanmanın ne kadar sürdüğünü gösterir. Tatbikat sonrası değerlendirmede bu eğri, hangi binadan tahliyenin geciktiğini, hangi kapıda yığılma olduğunu ve toplanma alanının kapasitesinin yeterli olup olmadığını tartışmak için somut bir zemin sağlar. Aynı veri, acil durum planının bir sonraki revizyonuna girdi olur.
Olay sonrası kanıt neden önemli?
Bir olay ya da ramak kala yaşandığında ilk soru ne olduğu, ikinci soru neden olduğudur. Kamera kaydı genellikle vardır, ancak doğru kamerayı ve doğru dakikayı bulmak saatler alabilir, döngüsel kayıt da bu sırada eski görüntünün üzerine yazar. Olay bazlı kayıtta dedektör alarmı, bölge ihlali ya da yangın tespiti anında ilgili kameraların klipleri olay numarasıyla işaretlenip ayrı saklanır. Video kanıt yönetimi bu klipleri izin ve alarm kayıtlarıyla aynı dosyada toplar; kaza araştırması ve yetkili kurumlara yapılacak bildirimler için belge düzeni kolaylaşır.
Kurulumda nelere dikkat ediyoruz?
BEKRA sahalarında kamera ağı çoğu zaman proses kontrol ağından ayrı tutulur ve bunun iyi bir nedeni vardır. Analitik sunucuyu tesis içinde, kamera ağında konumlandırıyor; kontrol odasına yalnız olay ve klip gönderiyoruz. Görüntü tesis dışına çıkmaz, yüz tanıma kullanılmaz, erişim rol bazlıdır. Tehlikeli alan sınıflandırması içindeki her yeni kamera için Ex sertifikalı ekipman şartı keşifte belirlenir. Kurulumdan önce kameranın izleyeceği her kontrolü güvenlik raporundaki ilgili senaryoyla eşleştiren bir tablo hazırlıyoruz; iç tetkikte ya da denetimde kameranın hangi önlemi desteklediği, hangisini desteklemediği tek sayfada görülür. Kimya ve petrokimya sahaları için kurguladığımız modül setinin tamamını kimya sektörü sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
BEKRA tesisinde kamera analitiği zorunlu mu?
Yönetmelik belirli bir kamera analitiği sistemini zorunlu kılmaz. Kuruluş, büyük kaza senaryolarına karşı aldığı önlemleri ve bunların nasıl izlendiğini kendi belgelerinde tanımlar. Görüntü analitiği bu önlemlerin sahada uygulandığını izlemek ve kayda almak için kullanılabilecek araçlardan biridir; hiçbir yükümlülüğün yerine geçmez ve belgede tanımlı kontrolleri destekleyen bir katman olarak konumlanır.
Alt ve üst seviyeli kuruluş farkı kamera kurgusunu değiştirir mi?
Seviye, tesisteki tehlikeli madde miktarına göre belirlenir ve hazırlanacak belgelerin kapsamını değiştirir. Kamera kurgusu ise seviyeden çok belgelerde tanımlanan senaryolara bağlıdır. Tanker dolum-boşaltma, tank sahası ve perimetre her iki seviyede de öne çıkan noktalardır. Güvenlik raporundaki senaryo sayısı arttıkça izlenmesi anlamlı kontrol noktası da genellikle artar.
Tatbikatta toplanma alanı sayımı kimlik bilgisi toplar mı?
Toplamaz. Kamera toplanma alanına gelen kişileri anonim olarak sayar ve alarm saatinden itibaren bir sayım eğrisi üretir; yüz tanıma kullanılmaz. Kimin eksik olduğu bilgisi kart okuyucu ve vardiya listesinden gelir. Bu yetenek projeye özel geliştirilir ve doğruluğu tesisin kendi toplanma alanında, tatbikat koşullarında ölçülerek raporlanır.
Tanker dolumunda topraklama bağlantısı kamerayla kontrol edilebilir mi?
Kamera açısı ve klempin görünürlüğü uygunsa mümkün olabilir, ancak her sahada güvenilir değildir. Bu kuralı pilot sahada test edip doğruluğunu ölçtükten sonra devreye alıyoruz. Topraklama izleme ve kilitleme sistemleri bu işin birincil kontrolüdür; kamera, bu sistemin durumunu dolum alanının görüntüsüyle aynı olay kaydında birleştirerek destek sağlar.
Olay kayıtları ne kadar süre saklanır?
Saklama süresi tesisin kendi politikasına, olay türüne ve KVKK kapsamındaki ölçülülük ilkesine göre belirlenir. Olay bazlı kayıtta yalnız alarm ya da ihlal anının klipleri ayrı saklanır, sürekli kayıt döngüsel olarak yenilenir. Kaza araştırması başlatılan olaylarda ilgili klipler araştırma tamamlanana kadar kilitlenebilir. Erişim rol bazlıdır ve her görüntüleme kayıt altına alınır.