Kimya Tesislerinde İSG: Dolum, Tank Sahası ve ATEX Bölgesinde Kamera Denetimi

Kimya tesislerinde İSG için kamera analitiği: dolum istasyonunda KKD, ATEX bölgesine giriş, döküntü, acil duş önü ve tek çalışanda düşme. Tuzla ve Dilovası.

Yazar: CX Teknoloji Uzman Ekibi

Kimya tesislerinde İSG için kamera analitiği; dolum istasyonunda yüz siperi ve eldiven kullanımını, ATEX bölgesine yetkisiz girişi, zemindeki döküntüyü, acil duş önünün kapanmasını ve tek çalışan personelde düşmeyi sürekli denetler. Gaz ölçümünün, iş izninin ve eğitimin yerine geçmez; bu kontrollerin sahada uygulanıp uygulanmadığını olay bazlı kayda alır.

Tuzla Kimya Sanayicileri OSB'deki boya ve reçine tesislerinde, Dilovası OSB'deki ara ürün üreticilerinde ve Körfez tarafındaki depolama sahalarında tablo birbirine benzer. Risk birkaç noktada yoğunlaşır: dolum istasyonu, reaktör katı, tank sahası ve tehlikeli madde deposu. İSG uzmanı bu noktaları günde birkaç kez dolaşır, fakat ihlal çoğu zaman tur aralarında ve kısa işlerde olur. Aşağıda bu noktaları sahada nasıl okuduğumuzu ve kameranın hangi kontrolü gerçekten üstlenebileceğini anlatıyoruz. Kimya sektörü için kurguladığımız modül seti de bu okuma üzerine kurulu.

Dolum istasyonunda kamera neyi kontrol eder?

Varil, IBC ve tanker dolumunda en riskli an bağlantının takıldığı ve söküldüğü birkaç saniyedir. Hortum ucunda kalan ürün, basınçlı hattın boşaltılması ya da yanlış vana sırası yüze ve ellere sıçrama üretir. Operatör işi kısa gördüğü için yüz siperini indirmez, eldiveni tezgâhta bırakır. Kamera görüntüsünde dolum istasyonu bir poligon olarak tanımlanır; dolum kafasının çevresine giren kişide baret, eldiven, yüz siperi ve kimyasal önlük olup olmadığına bakılır. Baret ve eldiven hazır KKD modelinin sınıflarıdır; yüz siperi ve kimyasal önlük için modeli sahanın kendi görüntüsüyle uyarlıyoruz. Eksik varsa uyarı istasyon ekranına ve vardiya amirine gider, olay anının kısa klibi kayda geçer.

Burada sınırı açıkça çizmek gerekiyor. Kamera eldivenin takılı olduğunu görür, nitril mi butil mi olduğunu ve o kimyasala karşı yeterli geçirgenlik süresine sahip olup olmadığını görmez. Solunum koruyucunun yüzde olduğunu görür, filtre kartuşunun doğru tipte ve kullanım süresi içinde olduğunu görmez. Bu yüzden KKD takip modülünü bir varlık kontrolü olarak konumluyoruz. Baret tespitinde sahada ölçülen doğruluk %90 seviyesinde; yüz siperi, önlük ve kimyasal eldiven için doğruluğu pilot istasyonun ışığında ve kamera açısında ölçüp raporluyoruz. KKD seçimi ve uygunluğu risk değerlendirmesinin işi olarak kalır.

ATEX bölgelerinde yetkisiz giriş nasıl izlenir?

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, patlayıcı ortam oluşabilecek alanların sınıflandırılmasını ve bunun patlamadan korunma dokümanına işlenmesini ister. Reaktör çevresi, solvent dolum noktası ve tank sahası çoğu tesiste Bölge 1 ya da Bölge 2 olarak işaretlenir. Bu haritayı kameranın görüş alanına poligon olarak aktarıyoruz. Poligona yetkisiz giriş, yetkili birinin bile belirlenen süreden uzun kalması ya da aynı anda tanımlı sayıdan fazla kişinin bulunması ayrı kurallar olarak çalışır. Taşeron ekiplerin yoğunlaştığı bakım duruşlarında kişi sayısı kuralı özellikle işe yarar; tank sahasında o anda kaç kişinin bulunduğu kontrol odasından görülür.

Kamera kişinin kim olduğunu bilmez; yüz tanıma kullanmıyoruz. Yetki bilgisi iki yoldan gelebilir: projeye özel entegrasyonla iş izni sistemindeki açık izinler ya da bölgeye özel yelek veya baret rengi gibi uzaktan ayırt edilebilen görsel işaretler. İzin açıkken giriş normal kabul edilir, izin kapalıyken aynı giriş alarma döner. Bu kurgu bölge ihlali modülüyle kurulur; sahada ölçülen ihlal tespit doğruluğu %93 düzeyindedir. Bölgenin içine yeni kamera gerekiyorsa o bölgeye uygun Ex sertifikalı kamera ya da muhafaza şarttır. Mevcut kameraların çoğu bölge sınırının dışından içeriyi gördüğü için bu ihtiyaç keşifte netleşir.

Döküntü ve sızıntı zeminde nasıl yakalanır?

Dolum istasyonunda ve depo koridorunda zemindeki sıvı birikintisi iki risk taşır: kayma ve buharlaşma. Solvent bazlı bir boya ya da inceltici döküldüğünde buhar yere yakın yayılır ve kaynağı küçük bir birikinti olabilir. Kamera zemindeki parlaklık ve doku değişimini izler; istasyon zemininde belirli büyüklüğü aşan ve birkaç dakika boyunca kalıcı olan leke sızıntı olarak işaretlenir. Bu kontrol 5S modülünün sızıntı kuralı içinde çalışır, fotoğraflı kayıt açar ve temizlenene kadar açık iş olarak listede kalır.

Yanlış alarmın ana kaynakları yıkama sonrası ıslak zemin, pencereden vuran güneş yansıması ve zemin boyasındaki eski lekelerdir. Bunları sahanın kendi görüntüsüyle öğretiyoruz: temizlik saatleri kural takviminden çıkarılır, kalıcı lekeler referans görüntüye alınır. Buna rağmen kamera renksiz ve ince bir sıvı filmini her ışıkta görmez. Bu nedenle döküntü tespitini sızıntı sensörünün ve tank havuzundaki seviye ölçümünün yerine koymuyoruz; zemindeki görünür durumu tur aralarında raporlayan ek bir göz olarak kullanıyoruz. Bir döküntünün kaç dakikada fark edilip temizlendiği de raporda ayrı bir satır olarak izlenir.

Acil duş ve göz duşunun önü neden sürekli açık tutulmalı?

Kimyasal göze veya cilde temas ettiğinde ilk müdahale bol suyla yıkamadır ve acil duşa ulaşma süresi sonucu doğrudan etkiler. Sahada karşılaşılan sorun çoğu zaman duşun çalışmaması değil, önünün kapanmasıdır. Sevkiyatın yoğun olduğu saatte bir IBC tankı, boş palet ya da hortum makarası geçici olarak duşun önüne bırakılır ve geçici olan kalıcılaşır. Duşun önünü ve ona giden yolu ayrı bir poligon olarak tanımlıyoruz; bu alanda belirli süreyi aşan nesne uyarı üretir. Kural, tehlikeli madde deposu modülündeki kaçış yolu kontrolüyle aynı mantıkla çalışır ve günlük raporda alanın hangi saatlerde kapalı kaldığını gösterir.

Tek başına çalışan personelde düşme nasıl fark edilir?

Tank sahası turu, gece numune alma ve depo sayımı kimya tesislerinde çoğunlukla tek kişiyle yapılır. Kayma, merdivenden düşme ya da kısa süreli buhar maruziyeti sonrası yere düşen kişiyi fark edecek kimse yoksa müdahale gecikir. Düşme algılama modülü iskelet analiziyle düşmeyi tespit edip kontrol odasına ilk uyarıyı iletir; kişi belirli süre hareketsiz kalırsa olay acil seviyesine yükselir. Sahada ölçülen düşme tespit süresi 5 saniyenin altındadır; 30 saniyelik hareketsizlik doğrulaması, eğilip kalkma gibi olağan hareketlerin acil alarma dönmesini engeller.

Tank sahasında kameralar genellikle yüksek direğe ve geniş açıyla yerleştirilir. Bu açı çevre güvenliği için uygundur, düşme tespiti içinse kişinin görüntüde yeterli büyüklükte görünmesi gerekir. Keşifte tur güzergâhını çıkarıp hangi noktanın kör kaldığını gösteriyoruz. Gece turunda aydınlatma yetersizse IR aydınlatmalı kamera ya da mevcut aydınlatmanın güzergâh boyunca düzenlenmesi önerilir; sınıflandırılmış bölgenin içine girecek kamera, IR aydınlatıcı ve armatürler de o bölgeye uygun Ex sertifikalı olmalıdır. Tek çalışan için kişisel alarm cihazı kullanılıyorsa kamera bildirimi onu tamamlar; cihaz düşürüldüğünde ya da tetiklenemediğinde ikinci bir kanal oluşur.

Kamera, gaz ölçümü ve iş izniyle nasıl birlikte çalışır?

Kimya tesisinde kamera tek başına bir güvenlik sistemi değil, mevcut güvenlik katmanlarının arasındaki boşluğu dolduran bir izleme katmanıdır. Sabit gaz dedektörlerinin alarm çıkışı sisteme bağlanırsa, alarm veren noktaya en yakın kameranın görüntüsü o anda kontrol odası ekranına gelir; operatör olayın yerini ve bölgede kaç kişinin bulunduğunu görür. İş izni yazılımıyla projeye özel entegrasyon kurulan sahalarda, kapalı alana giriş ya da sıcak iş izni açıldığında izin kaydı ile o alanın görüntüsü aynı olay dosyasında birleşir. Gaz kaçağında kameranın neyi görüp neyi göremediğini gaz kaçağı tespiti yazımızda ayrıntılı anlattık.

Pilot hangi istasyonla başlamalı?

En çok müdahale edilen dolum istasyonu ile gece turu yapılan tank sahası iyi bir başlangıçtır; biri yoğun ve kısa işleri, diğeri seyrek ve yalnız yapılan işleri temsil eder. Pilot boyunca her uyarıyı İSG ekibiyle birlikte doğruluyor, yanlış alarm ve kaçırılan olay oranını kural bazında raporluyoruz. Varsayılan kurulumda görüntü tesis içindeki edge sunucuda işlenir, yüz tanıma kullanılmaz, yalnız olay klipleri tanımlı süre saklanır. Raporlar kişiyi değil istasyonu ve vardiyayı gösterir; amaç, tutanak çoğaltmadan hangi işte hangi kontrolün esnediğini görmektir. Pilot sonunda hangi kuralın yaygınlaştırılacağına, hangisinin kapatılacağına İSG ekibiyle birlikte karar veriyoruz.

Sık sorulan sorular

Kimya tesisinde KKD kamera ile denetlenebilir mi?

Baret ve eldivenin takılı olup olmadığı hazır KKD modeliyle denetlenir; yüz siperi ve kimyasal önlük hazır modelde standart sınıf değildir, sahanın kendi görüntüsüyle uyarlanarak eklenir. Eldiven malzemesi, filtre kartuşunun tipi ya da KKD'nin o kimyasala uygunluğu görüntüden anlaşılmaz; bunlar risk değerlendirmesi ve KKD seçim sürecinin konusudur. Baret tespitinde sahada ölçülen doğruluk %90 seviyesindedir, diğer sınıflar için doğruluk pilot istasyonda ölçülür.

ATEX bölgesine standart kamera takılabilir mi?

Bölge 1 veya Bölge 2 olarak sınıflandırılmış alanın içine yalnız o bölgeye uygun kategori ve koruma tipinde Ex sertifikalı kamera ya da muhafaza konabilir. Pek çok sahada mevcut kameralar bölge sınırının dışından içeriyi görür ve analitik bu görüntü üzerinde çalışır. Hangi noktada Ex muhafaza gerektiği, patlamadan korunma dokümanındaki bölge haritasıyla birlikte keşifte belirlenir.

Kamera zemindeki döküntüyü her zaman görür mü?

Görmez. Zeminde parlaklık ve doku farkı yaratan birikintiyi yakalar; renksiz, ince bir sıvı filmi ya da zemin rengine çok yakın bir ürün her ışıkta ayırt edilemez. Bu nedenle döküntü tespitini sızıntı sensörünün, seviye ölçümünün ve saha turunun yerine koymuyoruz. Tur aralarında görünür döküntüyü fotoğraflı kayda alan ek bir kontrol olarak kullanıyoruz.

Acil duş önünün kapanması nasıl izlenir?

Acil duş ve göz duşunun önü ile ona giden yol ayrı bir poligon olarak tanımlanır. Bu alanda palet, IBC tankı ya da hortum makarası gibi bir nesne belirlenen süreden uzun kalırsa uyarı üretilir ve fotoğraflı kayıt açılır. Kural, kaçış yolu denetimiyle aynı mantıkla çalışır ve günlük raporda alanın hangi saatlerde kapalı kaldığını gösterir.

Tek başına çalışan personelde düşme ne kadar sürede bildirilir?

Sahada ölçülen düşme tespit süresi 5 saniyenin altındadır. Düşme tespit edildiğinde kontrol odasına ilk uyarı gider; kişi 30 saniye hareketsiz kalırsa olay acil seviyesine yükselir; bu pencere eğilip kalkma gibi olağan hareketlerin acil alarma dönmesini engeller. Tank sahasında kişinin görüntüde yeterli büyüklükte olması gerektiği için tur güzergâhı keşifte ayrıca incelenir.